Η ΦΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ

Το παρακάτω άρθρο είναι αναδημοσίευση από το βιβλίο των εκδόσεων ΒΕΡΕΤΤΑ "Πρώτο Πανελλήνιο Συμπόσιο  Επικούρειας Φιλοφοφίας" και αναρτάται με την άδεια του συγγραφέα.

Η ΦΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΟ

          Ών η σοφία παρασκευάζεται εις την όλου βίου μακαριότητα πολύ μέγιστόν εστί η της φιλίας κτήσις. ( από όλα τα μέσα που επινόησε η σοφία για την επίτευξη της ευτυχίας το μεγαλύτερο είναι η απόκτηση φίλων).

Ο γενναίος, περι σοφίαν και φιλίαν μάλιστα γίγνεται, ών το μέν θνητόν αγαθόν, το δέ αθάνατο.( ο ανώτερος άνθρωπος επιδιώκει πάντοτε την σοφία και την φιλία, εξ αυτών το μεν είναι θνητό αγαθό το δε αθάνατο.)

Η φιλία περιχορεύει την οικουμένη κηρύττουσα δή πάσιν ημίν εγείρεσθαι επι τον μακαρισμόν.( Η φιλία σέρνει τον χορό ολόγυρα  στην οικουμένη καλώντας μας να ξυπνήσουμε για χάρη της ευτυχίας.)

Η κομβική σημασία της φιλίας στην επικούρεια φιλοσοφία, είναι κάτι παραπάνω από εμφανής στα   παραπάνω παραθέματα από τις Επικούρειες Δόξες, που μας διέσωσε ο Διογένης ο Λαέρτιος και την Επικούρου προσφώνηση.

Ο μακάριος βίος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την απόκτηση φίλων γιατί αυτό πάνω από όλα εξασφαλίζει το  αγαθό της ασφάλειας, συμβάλλει στήν αταραξία της ψυχής εξασφαλίζοντας διαρκή και σταθερή ηδονή ενώ προσφέρει στήριγμα και παρηγοριά στις δυσκολίες της ζωής, την αρρώστια και τον πόνο καθιστώντας το δεινό ευεκκαρτέριτον.

Η φιλία κατά τον Επίκουρο έχει σαφώς ωφελιμιστικό υπόβαθρο αλλά αυτό δεν θα πρέπει να μας προκαλεί αρνητικά συναισθήματα. Ο ωφελιμισμός εδώ δεν έχει κανένα στοιχείο εκμετάλλευσης του άλλου και είναι απόλυτα ανταποδοτικός. «Αυτοί δε δήπου λέγουσιν ως το εύ ποείν ήδιόν εστι του εύ πασχειν.»       ( Ότι ούδ΄ηδέως ζήν εστι κατ΄Επίκουρον. ) όπως μας διασώζει ο Πλούταρχος που κάθε άλλο παρά συμπαθεί τον Επίκουρο. Άλλωστε η Φιλία πέρα από το ωφελιμιστικό κίνητρο για τους επικούρειους αποτελεί από μόνη της Αρετή και σκοπό της ζωής και θεμελιώδες συστατικό της φιλοσοφίας τους. Οι επικούρειοι  προβιβάζουν την φιλία σε Αρετή ισάξια των τεσσάρων λοιπών παραδοσιακών αρχαιοελληνικών Αρετών δηλαδή της φρόνησης, της εγκράτειας, της ανδρείας και της δικαιοσύνης.

Βέβαια ο Επίκουρος συνιστά και στην επιδίωξη της φιλίας την επιβολή της φρόνησης. Δέν προκρίνει ούτε αυτούς που ρέπουν στην επιφανειακή χωρίς προϋποθέσεις  φιλία, ούτε τους πολύ δύσκολους και καχύποπτους. Αξίζει όμως κανείς να τολμά να διακινδυνεύει πράγματα, προκειμένου να αποκτήσει φίλους.  Θα πρέπει εκείνος πρώτος να τείνει το χέρι και εκείνος πρώτος να προσφέρει την φιλία και την βοήθειά του προκειμένου να κερδίσει την εμπιστοσύνη του άλλου.

Ο Επίκουρος μας συμβουλεύει να προσέχουμε, να μην εκμεταλλευόμαστε τους φίλους μας, αλλά και να προσβλέπουμε στην βοήθειά τους όταν χρειαστεί δίνοντάς τους την χαρά της προσφοράς και την αίσθηση ότι αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ζωής μας. Εάν δεν καταφέρουμε να κρατήσουμε το μέτρο, τότε το λουλούδι της φιλίας θα μαραθεί. Το μεγαλύτερο άλλωστε κέρδος στην επικούρεια φιλία και βασικό στοιχείο της νέας κοινωνικής συνοχής που ο Επίκουρος προσπαθεί να οικοδομήσει σε μια εποχή κοινωνικής αποσάθρωσης, τόσο όμοιας με την δική μας, είναι το αίσθημα της ασφάλειας που μας δίνει η βεβαιότητα ότι οι φίλοι μας θα προστρέξουν στα δύσκολα και όχι τόσο αυτή καθ’ αυτή η βοήθεια που θα μας προσφέρουν. Είναι επίσης το αίσθημα ότι και εμείς αποτελούμε σημαντικά πρόσωπα στην ζωή άλλων ανθρώπων.

Ο επικούρειος του διαλόγου στο έργο De finibus του Κικέρωνα Τορκουάτος, αφού αναφερθεί στην σπουδαιότητα της φιλίας στην Επικουρική Σχολή συνεχίζει ως εξής:

“ Όπως η αρετή έτσι και η φιλία δεν μπορεί να χωριστεί από την ηδονή. Επειδή η μοναξιά και η ζωή χωρίς φίλους είναι γεμάτη επιβουλές και κινδύνους, η ίδια η λογική υπαγορεύει να εφοδιαστούμε με φιλίες. Εάν τις αποχτήσουμε, ο νους αισθάνεται ασφάλεια. Κι όπως η εχθρότητα, ο φθόνος και η περιφρόνηση αντιμάχονται την ηδονή, έτσι και οι φιλίες  είναι η πιο πιστές εγγυήτρες και γεννήτρες ηδονής τόσο για εμάς τους ίδιους όσο και για τους φίλους.

Επειδή λοιπόν δεν είναι δυνατό χωρίς φιλία να εξασφαλίσουμε την μακάρια ζωή, αλλά ούτε και τη φιλία να  διατηρήσουμε παρά μόνον αν τους φίλους μας τους αγαπάμε σαν τον εαυτό μας καταλαβαίνουμε γιατί η αμοιβαιότητα είναι απαραίτητη στην φιλία και γιατί η φιλία είναι σύμφυτη με την ηδονή. Αυτός είναι ο λόγος που χαιρόμαστε με την χαρά των φίλων όσο και με την δική μας και υποφέρουμε στον ίδιο βαθμό με τις δυστυχίες τους. Ο Σοφός θα έχει το ίδιο συναίσθημα για το καλό του φίλου του όσο και για το δικό του και όσο προσπαθεί για την δική του ευχαρίστηση το ίδιο προσπαθεί και για την ευχαρίστηση του φίλου.”

Ο Διογένης ο Λαέρτιος στην περιγραφή που δίνει για τον επικούρειο σοφό τονίζει ότι αυτός όχι μόνο δεν θα εγκαταλείψει ποτέ τον φίλο του αλλά αν χρειαστεί θα δώσει και την ζωή του γι αυτόν. Η τελευταία αυτή θέση μπορεί ξενίζει και να αιφνιδιάζει κάποιον που θεωρεί τον επικουρισμό απλά μια εγωκεντρική-εγωιστική φιλοσοφία. Και είναι κατα μία έννοια αφού επικαλείται την επιθυμία του ατόμου να επιδιώκει την ηδονή και να αποφεύγει τον πόνο. Ο Επίκουρος θεωρεί την φιλοσοφία θεραπεία ψυχής που στοχεύει στήν επίτευξη αταραξίας και ψυχικής ισορροπίας. « Όποιος έχει επιτύχει την αταραξία δέν προκαλεί προβλήματα ούτε στον εαυτό του ούτε στους άλλους. »  λέει ο Δάσκαλος, επομένως είναι καλός φίλος και καλός πολίτης.

Ο επικούρειος όμως εγωισμός επεκτείνεται πέρα απο το άτομο και γίνεται ανταποδοτικός αλτρουισμός γιατι είναι προς όφελος όλων να εκτιμούμε ο ένας τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του άλλου και να συνεργαζόμαστε στο κοινό ταξίδι στην ευδαιμονία. Για τους επικούρειους λοιπόν ο αλτρουισμός είναι προέκταση του ατομισμού και όχι αντίθετη έννοια όπως έχει επικρατήσει σήμερα να θεωρείται.

Η φιλία έτσι γίνεται όχημα που οδηγεί από την επιδίωξη της  ατομικής  στην επιδίωξη της συλλογικής μακαριότητας και ευδαιμονίας.

Επιδιώκεται λοιπόν η δημιουργία ενός νέου κοινωνικού πρότυπου που επενδύει στην φιλία για να ενώσει τα μέλη του απορρίπτοντας τους διαχωρισμούς που βασίζονται στο φύλο, την καταγωγή, την κοινωνική θέση και την περιουσία. Στον Κήπο καταργείται πρακτικά η δουλεία και ο Επίκουρος συμφιλοσοφεί με τον δούλο του Μύ.  Χαρακτηριστικό δε της θέσης που απολαμβάνουν οι γυναίκες στον Κήπο είναι η ρήση του ίδιου του Δάσκαλου όπως διασώθηκε σε μία μεσαιωνική συλλογή φιλοσοφικών λόγων: «Η γυνή σου αιδείσθω σε μάλλον και ου φοβείσθω. Ού γαρ αυτήν θεράπαιναν είληφας αλλά κοινωνόν του βίου».( Η γυναίκα σου πρέπει να σε σέβεται και όχι να σε φοβάται. Διότι δεν την πήρες για υπηρέτρια αλλά για σύντροφο της ζωής σου ).  Η τήρηση των νόμων και του δικαίου, του κοινωνικού  συμβολαίου δηλαδή που διέπει την συμβίωση των ανθρώπων αποκτά άλλη δυναμική αφού κανείς δεν έχει την πρόθεση να αδικεί τούς φίλους του.

Το μοντέλο αυτό αναπτύσσεται μέσα στον Κήπο σε αντιπαραβολή με την παρακμάζουσα κοινωνία της Αθήνας των Ελληνιστικών χρόνων και την εκμαυλισμένη Δημοκρατία που οδηγεί τον απλό   άνθρωπο στον φόβο, την καχυποψία, την απομόνωση και την καταφυγή σε δεισιδαιμονίες και μεταφυσικές ουτοπίες προκειμένου να βρει ψυχική γαλήνη και να αντιμετωπίσει την καθημερινότητα. 

Η επιδίωξη απόκτησης πλούτου, δόξας, πολιτικής δύναμης και επιρροής, δεν είναι για τους επικούρειους παρά αποτέλεσμα της ματαιοδοξίας και  ανασφάλειας του ανθρώπου και συνδέεται με αντιπαραθέσεις, αντιπαλότητες, έχθρες, άσκοπους ανταγωνισμούς, μίσος και φθόνο που δηλητηριάζουν την ψυχή και την εκτρέπουν από τον σκοπό της που είναι η αταραξία και η γαλήνη.  Ο Λουκρήτιος στο ποίημά του de rerum natura διαπιστώνει:

«Οι άνθρωποι θέλησαν να γίνουν ένδοξοι και δυνατοί για να στεριώσουν την ευτυχία τους και να περάσουν μακάρια ζωή μέσα στα πλούτη. Χαμένος κόπος. Οι προσπάθειες που κατέβαλαν να κατακτήσουν τα ανώτερα αξιώματα έστρωσαν τον δρόμο τους με κινδύνους. Στην κορυφή σαν κεραυνός τους χτυπά ο φθόνος και τους γκρεμίζει στα απαίσια τάρταρα. Γιατί ο φθόνος όπως και ο κεραυνός καίει πιο πολύ τα ύψη και ότι ξεπερνά το κοινό μέτρο.»

        Σε αντίθεση με αυτή την στάση ζωής οι επικούρειοι προτείνουν την επιδίωξη της πραγματικής φιλίας και μέσα από αυτήν στην επίτευξη της ατομικής και συλλογικής ασφάλειας και ηδονής.

Ο ίδιος ο Επίκουρος αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα φιλίας. Γλυκύς, γενναιόδωρος, ευγενικός, περιποιητικός για τον κόσμο γύρω του, ο λεπτοκαμωμένος και με εύθραυστη υγεία Δάσκαλος στάθηκε πάντοτε δίπλα στους φίλους του σε δύσκολες ώρες, μοιράστηκε μαζί τους τα λίγα κουκιά που του είχαν απομείνει όταν η πείνα θέριζε την Αθήνα κατά την πολιορκία του Δημητρίου του Πολιορκητού, όπως μας μαρτυρεί ο Διογένης ο Λαέρτιος, τους περιποιήθηκε στην αρρώστια τους, θρήνησε τον χαμό τους και φρόντισε τα παιδιά τους.                          

Την τελευταία μέρα της ζωής του μέσα σε φρικτούς πόνους γράφει στον νεανικό του φίλο Ιδομενέα ζητώντας να αναλάβει εκείνος πλέον την φροντίδα των παιδιών του πεθαμένου φίλου τους Μητρόδωρου.

       Ο Διογένης Λαέρτιος αναφέρει: « Μάρτυρες της αξεπέραστης καλοσύνης του ανθρώπου αυτού προς τους πάντες, είναι τόσο η ίδια του η πατρίδα που τον τίμησε με ορειχάλκινους ανδριάντες, όσο και οι φίλοι του, τόσο πολυάριθμοι σε όλες τις πόλεις που είναι αδύνατο να μετρηθούν, αλλά και όσοι τον γνώρισαν προσωπικά και γοητεύτηκαν από τις σειρήνες της διδασκαλίας του.»

Και ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης που του ενέπνευσε την ατομική θεωρία έγραψε θαρρείς  για αυτόν το παρακάτω απόφθεγμα:  «Σοφώ ανδρί πάσα γή βατή. Αγαθής γαρ ψυχής πατρίς ο ξύμπας κόσμος».

                Άλτας Δημήτρης

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΥ ΖΗΝ - ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΗΓΩΝ. ( Hutchinson-Αβραμίδης )

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ:  Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΟΨΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ( Χαράλαμπος Θεοδωρίδης )

Ο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΣΤΟΝ 21^Ο ΑΙΩΝΑ (ERIC ANDERSON )

ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ( ANTHONY GOTTLIEB )

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ( ΝΕΣΤΛΕ  ΤΣΕΛΛΕΡ )

ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΙ ( ΜΑΡΙΟΣ ΒΕΡΕΤΤΑΣ )

ΤΟ ΝΕΟ ΣΤΕΚΙ ΤΩΝ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΩΝ

"ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ"

Το νέο στέκι των Επικουρείων στη Θεσσαλονίκη έχει πλέον όνομα: "λάθε βιώσας".
Στην οδό Ολύμπου 76, σε μία περιοχή που είναι γεμάτη από βραδυνή διασκέδαση, άνοιξε το καφενείο του ο φίλος Κώστας Τριανταφυλλίδης, όπου εκτός από το υπέροχο περιβάλλον προσφέρει και Επικούρειο λόγο.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΓΚΛΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ

Το παρακάτω άρθρο είναι αναδημοσίευση από το βιβλίο των εκδόσεων ΒΕΡΕΤΤΑ  "ΠΡΩΤΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ"

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΓΚΛΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ

ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ

Θέλοντας να εμβαθύνουμε στη διδασκαλία του Επίκουρου, θεωρώ σωστό να επισημάνω τα παρακάτω. Ο Επίκουρος ενδιαφερόταν κύρια για τον άνθρωπο. Την απελευθέρωσή του από τις προλήψεις, την ευδαιμονία του, την χαρά της ζωής. Επομένως συνέπεια πρώτη. Η φυσική φιλοσοφία δεν διαμορφώθηκε, και εδώ δανείζομαι τα λόγια των Τσέλερ – Νέστλε «…από την προσπάθεια του ανθρώπου να τρέχει γυρεύοντας στο σύμπαν τα ίχνη του λογικού του…» αλλά αντίστροφα να θεμελιώσει με φυσικά επιχειρήματα την ηθική του διδασκαλία. Συνέπεια δεύτερη, πάλι λόγια των Τσέλερ - Νέστλε «…ο Επίκουρος δίνει σημασία στό να εξηγήσει τον κόσμο με φυσικά αίτια. …Πώς θα γίνει αυτό δεν πολυσκοτίζεται…» Δηλαδή όπως γράφει ο Γ. Ζωγραφίδης στο βιβλίο του Επίκουρος Ηθική «…Δεν είναι εκπρόσωπος του επιστημονικού πνεύματος της εποχής, απεναντίας στάθηκε δύσπιστος απέναντι στα μαθηματικά και τις τότε επιστήμες».

          Αυτά έχοντας υπ’ όψιν, εύκολα γίνεται κατανοητό, ότι η παρακάτω επεξεργασία του θέματός μου χρησιμοποιεί τη φυσική του Επίκουρου, τις έννοιες και τη γλώσσα του.

Και πρώτα πρώτα θα ήθελα να δώσω την σημασία της λέξης παρέγκλιση, που σημαίνει: ότι όταν ένα αντικείμενο, και στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα άτομο, κινείται, εξ αιτίας του βάρους του κατακόρυφα μέσα στο κενό, παράλληλα προς ένα άλλο άτομο και όταν, σε ακαθόριστο σημείο της πορείας του αλλάζει ανεπαίσθητα την κατεύθυνσή του, δηλαδή ξεφεύγει κατά τι από την κατακόρυφο και πλησιάζει το άλλο παράλληλα κινούμενο προς αυτό άτομο, με αποτέλεσμα κάποτε να συναντηθούν. (παρά – εν – κλίση = παρέγκλιση) ή σε διαφορετική περίπτωση απομακρύνεται από το πλησίον και παραλλήλως κινούμενο άτομο, πιθανότατα για να συναντήσει κάποιο άλλο άτομο που κινείται και αυτό παράλληλα, τότε θα έχουμε την παρέκκλιση ως προς το πρώτο.(παρά – εκ – κλίση).

Ο Λουκρήτιος γράφει: «…Όταν τα άτομα φέρονται από το ίδιο τους το βάρος σε ευθεία γραμμή προς τα κάτω μέσα στο κενό, σε στιγμές ακαθόριστες και σε τόπους ακαθόριστους, περεγκλίνουν κάπως από την τροχιά τους, τόσο μόνο, όσο που να μπορείς να πεις ότι διαφοροποιήθηκε η κίνησή τους. Αν δεν υπήρχε αυτή η παρέγκλιση, όλα θα κατευθύνονταν σαν σταγόνες της βροχής παράλληλα προς τα τρίσβαθα του κενού, και καμία επαφή, καμιά πρόσκρουση δεν θα γινόταν ανάμεσα στα αρχικά στοιχεία, κι έτσι η φύση δεν θα δημιουργούσε τίποτα...».

Ως γνωστό, ο Επίκουρος, στις ήδη υπάρχουσες από τον Δημόκριτο φυσικές ιδιότητες των ατόμων, δηλαδή το σχήμα και το μέγεθος, πρόσθεσε το βάρος.

Εφ’ όσον λοιπόν έχει επιλέξει να δώσει έμφαση στο βάρος του ατόμου, ως μία από τις πιο σημαντικές και πρωταρχικές φυσικές ιδιότητες του, επόμενο ήταν, να θέσει αξιωματικά αυτήν την ιδιότητα ως αρχή της κίνησης. Δηλαδή την κάθετη κίνηση μέσα στο κενό εξ αιτίας του βάρους του. Το αποτέλεσμα της αρχικής κίνησης των ατόμων σαν βροχή με όλα τα άτομα να πέφτουν μέσω του κενού με την ίδια ταχύτητα, ασχέτως του βάρους τους, δεν δημιουργεί από μόνο του κόσμο. Διότι, για να συγκρουσθούν τα άτομα και να σχηματίσουν μεγαλύτερα σύνθετα σώματα απαιτείται μία επιπλέον κίνηση.

Ο Επίκουρος στο σημείο αυτό εισηγήθηκε την παρέγκλιση για να εξηγήσει δύο πράγματα, αφενός μεν την δημιουργία του κόσμου και τον τρόπο που οργανώνεται η ύλη αφ’ ετέρου δε να ξεφύγει από την αναγκαιότητα, δηλαδή τον ντετερμινισμό του Δημόκριτου, ώστε να επιτρέψει στον άνθρωπο την ελευθερία της βούλησης.

Κατά τον Επίκουρο η απόκλιση αυτή των ατόμων δεν είναι προϊόν κάποιας εξωτερικής αιτίας ή συνέπεια μιας αλλαγής, που σημειώθηκε μέσα στα ίδια τα αποκλίνοντα άτομα, αλλά πρόκειται για μία εντελώς αναίτια εκδήλωση. Βάσει δε της τυχαίας αυτής συμπεριφοράς των ατόμων ο Επίκουρος επιχείρησε να ερμηνεύσει την ελευθερία της βούλησης του ανθρώπου, και να γίνει έτσι ο πρώτος ιντετερμινιστής φιλόσοφος, ο οποίος απέκρουσε την αιτιοκρατία του Αβδηρίτη φιλοσόφου.

Η αιτία της δημιουργίας του σύμπαντος κατά τον ιδρυτή του Κήπου, δεν είναι μία έξω απ’ αυτό υπερκόσμια δύναμη, αλλά η ΠΑΡΕΓΚΛΙΣΗ, η οποία δημιουργείται κατά την κίνηση των ατόμων στο κενό.

          Ο Επίκουρος απέρριψε στην προκειμένη περίπτωση την άποψη περί θείας πρόνοιας και αντιτάχθηκε σε κάθε είδους φόβο που προκαλεί η πεποίθηση ότι τα πάντα προέρχονται από κάποιες υπερκείμενες – μεταφυσικές δυνάμεις.

          Όλα τα σώματα και τα όντα, λοιπόν, γεννιούνται από τους συνδυασμούς που παράγονται μέσα από μία ατελείωτη σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων που έχουν προκληθεί από τις άστατες παρεγκλίσεις των ατόμων. Μία διαδικασία γίγνεσθαι

Συνεπώς, δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένας φυσικός κόσμος, εάν δεν υπήρχαν τα παρεγκλίνοντα άτομα, δεν θα προέκυπτε καμιά διαδικασία γίγνεσθαι και θα υπήρχε μόνο μία μονότονη και αδιάκοπη βροχή ατόμων μέσα στο διάστημα.

Βάσει όλων των ανωτέρω, εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω, είναι, ότι ο Επίκουρος θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ο πρώτος «χημικός» που εξήγησε τον σχηματισμό των χημικών ενώσεων. Εάν βασιζόταν στην κάθετη και παράλληλη πτώση των ατόμων, τότε τα άτομα δεν θα συγκρούονταν μεταξύ των και επομένως δεν θα δημιουργούσαν νέες ενώσεις. Τουναντίον με την παρέγκλιση, συγκρούονται και έτσι εξηγείται η δημιουργία νέων σωμάτων και ενώσεων. Δυστυχώς η πολύ σημαντική αυτή επινόηση του Επίκουρου, δεν έχει δημοσιοποιηθεί και ελάχιστοι θεωρούν και εξηγούν διάφορα φαινόμενα βάσει της επικούρειας φιλοσοφίας.

Μόνο στον εικοστό αιώνα, για πρώτη φορά μετά τον Επίκουρο, υποστηρίχθηκαν από την μικροφυσική, θέσεις ανάλογες με την παρέγκλιση, θέσεις στηριγμένες σε εργαστηριακές παρατηρήσεις της συμπεριφοράς των υποατομικών σωματιδίων, οι οποίες ανατρέπουν την αρχή της μηχανικής αιτιότητας και έγιναν αυτές το έναυσμα για την θεωρία της απροσδιοριστίας του Χάιζεμπεργκ.

Η Επικούρεια παρέγκλιση πολεμήθηκε σκληρότατα από πολλούς φιλοσόφους της ελληνιστικής εποχής και ιδίως από τον Κικέρωνα, ο οποίος μάλιστα αναφέρει ότι ο Επίκουρος κατέφυγε σε ένα ψέμα για να δικαιολογήσει τις αμοιβαίες συμπλοκές, συνδέσεις και προσκολλήσεις των ατόμων.

Η παρέγκλιση, δηλαδή η αμυδρή αυτή απόκλιση της κίνησης των απειροελάχιστων σωματιδίων της ύλης, είναι και η γενεσιουργός αιτία της δημιουργίας του κόσμου και ο Επίκουρος είναι ο πρώτος «χημικός» που εξήγησε επιστημονικά τον τρόπο που σχηματίζεται και οργανώνεται η ύλη, μέσα στο σύμπαν.

Κώστας Καλεύρας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

·        Λουκρήτιου: ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ, Εκδόσεις ΘΥΡΑΘΕΝ

·        Α. Κοέν, ΑΤΟΜΑ ΗΔΟΝΗ ΑΡΕΤΗ Εκδόσεις ΘΥΡΑΘΕΝ

·        Διογένη Οινοανδέα: ΟΙ ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΠΕΤΡΕΣ ΤΗΣ ΦΟΛΟΣΟΦΙΑΣ Εκδόσεις ΘΥΡΑΘΕΝ

·        Κ. Μαρξ: ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΦΥΛΟΣΟΦΙΑΣ Εκδόσεις ΓΝΩΣΗ

·        Ζωγραφίδη Γ.:ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΗΘΙΚΗ Εκδόσεις Ζήτρος

·        ΤΣΕΛΕΡ – ΝΕΣΤΛΕ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ Μεταφρ. Χ. Θεοδωρίδη

·    ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ  Εκδόσεων Βερέττα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

ΣΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ

            Το Σάββατο 2 Ιουλίου 2011, οι φίλοι της Επικούρειας Φιλοσοφίας «ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» και «ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ» στα πλαίσια των εορταστικών εκδηλώσεων των ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ που τελούνται κάθε χρόνο στον Όλυμπο, συνδιοργανώνουν την «Δ΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ» με θέμα: «ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΡΙΣΗ»

Θα γίνει από το πάνελ:

            Σύντομη εισαγωγή.

            Συνοπτικό σχεδιάγραμμα συζήτησης, με διακριτά σημεία.

Επακολουθεί συζήτηση, όπου οι τοποθετήσεις θα αναφέρονται στα άνω σημεία με την στροφή της προσοχής σε προτάσεις εφαρμόσιμες για το σήμερα (κατά το δυνατόν).

Δηλαδή στην αρχική εισήγηση δεν θα περιέχονται λύσεις

Στη συζήτηση – τοποθετήσεις θα κατατεθούν λύσεις

Παρατήρηση: Υπογραμμίζεται ότι λιγότερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν αναλύσεις για την προϊστορία της κρίσης και μεγαλύτερο ενδιαφέρον προτάσεις – λύσεις για το σήμερα.

Σημείωση: Όσοι από τους παρευρισκομένους θέλουν, μπορούν να κάνουν εισηγήσεις – τοποθετήσεις (όχι περισσότερο από 3 λεπτά η κάθε μία). Παράκληση, της εισηγήσεις – τοποθετήσεις τους, οι φίλοι, να μας τις φέρουν και σε ψηφιακή μορφή (CD) για να αναρτηθούν στο διαδίκτυο.

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Οι φίλοι της Επικούρειας Φιλοσοφίας ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 

ανακοινώνουν ότι την Τετάρτη 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 και ώρα 20.30 

στην αίθουσα ΜΕΡΤΖΑΝΙΝ του ξενοδοχείου ΕΞΕΛΣΙΟΡ 

(γωνία Κομνηνών και Μητροπόλεως 23) 

θα παρουσιάσουν το βιβλίο του φίλου Τάσου Λαζαρίδη:

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Τον συγγραφέα θα παρουσιάσει ο Αντώνης Μπιλίσης.

Η είσοδος είναι ελεύθερη.

ΝΕΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ Ο ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΣ ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ τεύχους ΙΣΤ

Σημείωμα του Εκδότη...Το τρίμηνο που πέρασε
Δημήτρης Άλτας - Από τον Πρωταγόρα στον Επίκουρο. Ο Ελληνικός Διαφωτισμός
Τάκης Παναγιωτόπουλος - Οι Επικούρειοι στα χρόνια του Αδριανού
Λεωνίδας Α. Αλεξανδρίδης - Η φυσιολογία στον Επίκουρο και η ανθρώπινη ευδαιμονία
Δημήτρης Δημητριάδης - Επίκουρος : Έργο ανθρωπισμού ή μήπως έργο ανθρωπιστικό;
Χρήστος Γιαπιτζάκης - Τα λάθη του Επίκουρου
Σταύρος Βασδέκης - Ψυχή - Αθανασία Ψυχής - Ο λυτρωτής Επίκουρος
Μανώλης Σταγάκης - Κερατέα - Οι άγνωστες πλευρές ενός... έπους
Μάριος Πετρίδης - Ένα νέο επαναστατικό μανιφέστο
Ανθούλα Χατζηγεωργίου - Νίκος Τσιφόρος
Δρ Αναστάσιος Β. Κοβάτσης - Επικούρειες Στρεβλώσεις
Γιώργος Μεταξάς - Ο υλιστής Επίκουρος
Μάρω Κιουλάφα - Η αστή και ο Μπαμπούγερος
Ανθούλα Χατζηγεωργίου - Βιβλιοπαρουσίαση
Επικούρεια βιβλιογραφία
Επικούρειες ιστοσελίδες